‘De Koninklijke Leugen of de Dodelijke Waarheid?’

0 reactie(s) | Tekstgrootte:

Momenteel staat Griekenland in het middelpunt van de belangstelling. Er wordt veel ketelmuziek gemaakt. Weet u nog de uitspraak van minister Bos: ‘Er gaat geen cent belastinggeld naar Griekenland’? Een uitspraak voor de bühne. De teller staat ondertussen op circa 110 miljard euro. Aanmerkelijk hoger dan de eerder voorgespiegelde 40 miljard euro. Er wordt geschermd dat bij een eventueel failliet van Griekenland de banken grote verliezen moeten nemen. De banken zijn doelbewust in die leningen gestapt en hebben weloverwogen dat risico genomen, omdat er de verwachting was van een goed rendement. Eveneens met de veronderstelling dat de overheden wel zouden bijspringen. Dit staat bekend als het ‘moral hazard’ probleem. Dat blijkt ook uit het feit dat banken nog steeds actief zijn in het verwerven van Griekse schulden.
Om dit probleem in de toekomst te minimaliseren, is het niet geheel onterecht dat banken die doelbewust aan Griekenland hebben geleend nu ook de afboeking moeten accepteren. Het is nog maar de vraag of de EU in grote problemen zal komen wanneer de stekker uit Griekenland wordt getrokken. Immers, het probleem Griekenland is geen onverwachts probleem en de economie van het land is betrekkelijk klein. Het systeem kan de schok gemakkelijk absorberen. Er zijn financiële instellingen die al leningen in hun (handels)boeken op marktwaarde hebben staan. De afboeking die moet worden genomen, valt dus wel mee.

Noodfonds
De Nederlandse bijdrage aan het Noodfonds is circa 40 miljard euro, met verdere garanties van circa 69 miljard euro. Minister de Jager zegt: ‘Het gaat om garantiestelling in plaats van een directe lening, dus het kost ons niets’. Dit is natuurlijk onjuist. Er wordt de indruk gewekt dat garanties gratis zijn. Dit komt mede door het systeem van ons overheidsboekhouden, hierdoor blijven garanties buiten de begroting. Kunt u zich dit ook voorstellen bij de boekhouding van een bedrijf?  Het kernprobleem is niet dat Griekenland gerommeld heeft met de statistiek. Natuurlijk wisten wij dat met zijn allen. Toch waren de PvdA en de VVD in 2002 voor de Griekse toetreding. Onder het mom van grote Europese idealen zonder oog voor de economische werkelijkheid. Het kernprobleem is dat de Griekse economie niet mee kan met de economie van de noordelijke Europese landen. De economie is niet competitief genoeg. Dit probleem moet sterker worden benadrukt. Op het hulppakket moet aanzienlijke rente worden betaald. De rentevergoeding moet de belabberde economie opbrengen. Die rente komt nog bovenop de verhoging van de belastingen, de privatisering (‘wie koopt die oude meuk?’).

Toekomst
Wat de toekomst ons gaat brengen, weet niemand. Toch is de voorspelling op basis van economische uitgangspunten gewettigd dat op zeker moment tot een afboeking van de schulden moet worden gekomen. De EU kiest ervoor om dit niet meteen te doen. De mogelijkheid om de Griekse leningen van de ECB in de toekomst af te lossen, is klein. Vandaar dat, als de storm weer wat is geluwd, over enige jaren die afboeking er toch aan zit te komen. Nederland is aandeelhouder van de Europese bank en krijgt dit dan pro rato voor de kiezen en de kosten komen dan uiteindelijk bij de belastingbetaler terecht. Het is dan te hopen dat men zich de uitspraken van de politici herinnerd. Accepteren dat nu het verlies maar moet worden genomen, is de ‘Dodelijke Waarheid’ (Nietzsche). En dat leert dit betoog ons: dat hetgeen wat politici ons voorhouden gewoon niet klopt. Ze kiezen er niet voor om de economische feiten onder ogen te zien. Zij laten zich voor een belangrijk deel leiden door het streven naar stemmenmaximalisering. De filosoof van conservatief rechts Leo Strauss (CM, 20 oktober 2009) vindt liegen in sommige situaties acceptabel. Dat doen politici ook.

Weg fair value
Rest me nog het probleem van de ‘rating agencies’. Die treden nu en meer dan in het verleden op als hoedster van de moraal. Politici zweten op redeneringen om uit het Griekenland-probleem te komen, dat zou niet kunnen worden gezien als een ‘default’ situatie. De (boekhoud)regels zijn strikt en moeten ook zo blijven. Om het probleem te omzeilen, wordt er nu een ‘vrijwillig’ beroep op financiële instellingen gedaan om hun leningen tegen nieuwe condities door te rollen. Dit doet me denken aan de situatie in 2008. De IASB publiceerde op 13 oktober een soepele regelgeving zonder het gebruikelijke ‘due process’ en zelfs met terugwerkende kracht gezien het faillissement van Lehman op 15 september. De EU keurde op 15 oktober de nieuwe regelgeving goed, zodat er tot herclassificatie over kon worden gegaan om de verliezen maar niet te behoeven te nemen. Weg met het begrip ‘fair value’. Laat de markt zich zo bedotten? Nee, natuurlijk wordt deze boekhoudkundige truc begrepen. Kijk maar hoe de ING de Alt-A portefeuille waardeert en hoe Deutsche Bank van een verlies op basis van ‘fair value’ op grond van de nieuwe regels winst heeft getoverd. Het vervelende is alleen dat het risico niet verdampt en dat de markt daardoorheen kijkt, en de boekhoudingkundig gecreëerde winst niet in een hogere koers wordt vertaald.

En de boodschap voor de controller? Allereerst is zij ook een EMF&C. Het finance aspect mag en moet meer aandacht krijgen. Vervolgens moet de controller participeren in het maatschappelijk debat. De controller kan zich niet laten leiden door de ‘Koninklijke Leugen’. Die is verplicht op grond van de beroeps- en gedragsregels de ‘Dodelijke Waarheid’ te durven te brengen.