Spanningsveld van een gedragscode

Het is één van de kwaliteiten van een goede controller dat hij zijn standpunt goed kan verwoorden en kan proberen zijn omgeving van zijn gelijk te overtuigen. Niet voor niets heeft het Register AC een profiel opgesteld waarin dat tot uitdrukking komt. Bovendien moet een kandidaat-AC zijn aanmelding door de werkgever laten meetekenen, zodat die betrokken is bij de inschrijving in het Register, en daarmee (indirect) bij het onderschrijven van de gedragscode. Dat geeft enige rugdekking. Maar geen garantie. Een controller in dienst van een organisatie is onderdeel van die organisatie en daarmee niet onafhankelijk. Wat hij doet met zijn mening wordt beïnvloed door die relatie. De controller moet geen roepende in de woestijn zijn, maar iemand die in samenspraak met de collega´s tot de beste beslissingen voor de organisatie komt. De gedragscode is daarbij een leidraad.

Bovenstaande verhalen zijn heel herkenbaar. Zo heb ik bijna 6 jaar bij een wegenbouwer gewerkt. Als administrateur van een Asfaltcentrale en als salarisadministrateur voor het aannemersbedrijf. De directeur had altijd gelijk, zo niet dan dramde hij net zo lang door totdat hij wel gelijk kreeg, ook over zaken waar hij niets van wist, totaal geen interesse in toonde. Als administrateur had ik niet zo veel problemen, al kreeg ik wel de schuld als er zand of grind zoek was. Als salarisadministrateur moet je het iedereen naar de zin maken: 1 Directie, 2 uitvoerders, 3 personeel, 4 accountant, 5 belastingdienst, 6 bedrijfsvereniging. Netto lonen afspreken was het credo. Dan wist iedereen waar hij aan toe was. Zeker de werknemer, die wist wat hij aan het eind van de week op zijn bankrekening had staan. Een percentage (welk percentage?) er bovenop en je weet wat iemand kost. Je werkte met een basisuurloon, prestatietoeslag en reisuren. In die tijd maakt het nog uit of je getrouwd was en je vrouw wel of niet een baan had. Ook had je nog beschikkingen vanwege hypotheekrente. Verschillende belastingvrijd voeten voor verschillende premies. Allemaal zaken waardoor je van hetzelfde brutoloon een heel ander nettoloon kon krijgen. Het heeft meer dan 5 jaar geduurd voordat ik mijn baas aan het verstand had gebracht dat een nettoloon afspreken levernsgevaarlijk was, dat hij daarvan de rekening betaalde. Mannen van wie de vrouw niet werkte, toch het vrijgezellen tarief voor de loonbelasting laten betalen. Beschikkingen werden niet meer ingeleverd. En toch netto hetzelfde verdienen, vaak zelfs iets meer dan bij de vorige baas. Niets meer van gehoord, 3 maanden later geschorst. zonder te weten waarom. Arbeidsovereenkomst na rechtszaak ontbonden wegens disfunctioneren...
Waarom zou ik 15 jaar geleden voor mij zelf zijn begonnen?

De hamvraag: hoe houdt je je rug recht als je (financieel) afhankelijk bent van de organisatie waar je werkt. Dat kan dus niet. Appels varen is appels eten. Je hebt uiteraard je eigen waardeoordeel. Je integriteit als mens en vakman beschermt je enigszins. Je kunt terugvallen op kennis en kunde uit het vakgebied. Wet en regelgeving geven je de mogelijkheid om een aantal twistpunten hierop af te maken.

Maar dat laat onverlet dat de ultieme beslisser uiteindelijk de werkgever blijkt te zijn.

Dus dan heb je een probleem. Ga je mét of zonder stille trom, parels voor de zwijnen is altijd verspilde moeite. Het doet heel veel pijn als een psychologisch arbeidscontract eenzijdig verbroken wordt. Degene die dit verraad noemt, heeft in mijn ogen volkomen gelijk. Dit wil naar mijn mening niet anders zeggen dan dat vandaag de dag de controller zijn plan moet trekken in het licht van zijn eigen employability. Laten we het maar niet hebben over externe werking. Als je je nek uitsteekt is het jouw hoofd dat rolt.
De bewering dat er een maatschappelijke aspect aan controlling zit, kan alleen overeind blijven als de controller als externe onafhankelijke accountant gezien wordt. Reacties in het FD van de werkgevers NAM en Servex wijzen hier ook op. Zij spreken van tuchtrecht, verwijderen uit het vak en het rollen van koppen via het hakblok. Echter, het merendeel van de mij bekende controllers staan op de loonlijst en hebben niet die (financiële) onafhankelijk van een grotere (interim)organisatie om zich heen. De discussie is slechts in die zin interessant omdat hiermede duidelijkheid verkregen wordt over hoe de rol van controller door werknemer en werkgever anders wordt gezien of gewenst.