Woekerpolis, DSB, Icesafe, Creditcrisis: wat zijn de overeenkomsten?

1 reactie(s) | Tekstgrootte:

Gerelateerd:

• ING: Too big to fail but too small to succeed?
• Handreikingen voor beter risicomanagement
• Blik op toekomst is transparantie en compliancy

Als we even met de woekerpolis beginnen. Meer dan een tiental jaar geleden is deze kwestie voor het eerst aangekaart. Het bleek alras dat verzekeringsmaatschappijen en tussenpersonen zich niet in voldoende mate transparant opstelden om kosten verborgen te houden. Het deel van de premie inkomsten, dat uiteindelijk werd belegd, viel voor de consument tegen. Al zijn er sinds lange tijd wettelijke bepalingen over informatieverstrekking aan consumenten en aanvullende regelingen.

Een eindeloze kwestie
De vraag die mij boeit is waarom heeft het jaren geduurd voordat er actie is ondernomen. Veel discussies, nieuwe onderzoeken, beschouwingen over de uitgangspunten, goede voornemens, enzovoort. Allemaal pogingen om ergens te komen, zonder dat deze uiteindelijk tot het gewenste resultaat hebben geleid. Ditzelfde patroon zien wij ook bij de discussies over het al dan niet adequaat zijn van het toezicht op de financiële sector. Er wordt wel veel - achter de schermen - gepraat maar het geeft eerder de indruk van pappen en nathouden.

Het gaat mij in dit verhaal om het zoeken naar verklaringen: over waarom het kan gebeuren dat er jarenlang een slepende kwestie is, waar uiteindelijk te laat en te weinig actie wordt ondernemen. Ik probeer hiervoor eens de mogelijke overwegingen aan te dragen:

• Polderen en gedogen: te veel verwevenheid tussen de politiek en de organisaties die het betreffen. In ons poldermodel gaat het altijd om steeds wisselende combinaties. Wie vandaag aan de macht is weet niet zeker of dat volgend jaar ook nog zou zal zijn. Daarbij hoort geen harde en krachtdadige aanpak. Polderen en gedogen zijn langzamerhand standaardbegrippen geworden.

• Oplossing is te ingewikkeld: conflicten worden snel bevroren en niet opgelost. Oplossen is soms gewoon te moeilijk. ‘Mudling through’ kan beter zijn om dan de hete aardappel door te schuiven naar de toekomst.

• Old boys network: het ‘old boys network’ maakt het soms moeilijk om de ouden vrienden af te vallen. Je komt elkaar steeds in diverse gremia weer tegen.

• De ‘zero sum game’: conflicten tussen het verlangen van aandeelhouders voor een hoog dividend en polishouders voor een hoge winstdeling. Het tegemoet komen aan de ene groep gaat ten koste van de andere groep. Het is in wezen een ‘zero sum game’.

• De impact van tegemoetkoming: tegemoet komen aan aanspraken, schadeloosstellingen en claims gaat ten koste van de continuïteit van organisatie c.q. bedrijfstak. Het moeten uitkeren van grote bedragen aan stichtingen ed. die zich opwerpen voor een belangengroep heeft grote gevolgen voor het financieel resultaat en vermogen.

• Overwaaien als uitweg: de gevolgen van krachtdadig ingrijpen kunnen groot zijn. Beter is om dan maar te denken dat het wel zal overwaaien.

• Collection action: weinig bemoeienis met typische collectieve consumenten bescherming. ‘Collection action’ is bij ons een nog te weging voorkomende zaak.
  
  
• Transparantie: neiging om zaken weinig transparant onderling binnen kamers te regelen. Toezicht wat apaiserend optreedt. Er moet duidelijkheid zijn om op te treden.

Typisch Nederlands?
Zijn deze fenomenen nu typisch Nederlands? Voor een belangrijk deel wel. Dit komt door de typische geaardheid en cultuur: het Rijnlandse poldermodel. Langzamerhand wordt dat doorbroken en ter grave gedragen. Als belangrijkste voorbeeld mag worden genoemd dat het gezag van de SER, waar in het tripartite overleg maatschappelijke zaken worden bedisselend, tanende is. In de kwestie van het uistellen van de AOW leeftijd naar 67 jaar is het primaat weer terug naar de politiek waar het hoort.

Ook in de politiek is de besluitvorming erg stroperig. In de VS hebben we het ‘spoil system’ na de verkiezingen, waar de ‘winner takes all’ wordt de ambtelijke top vervangen door partijgenoten van de uitvoerende macht. Uiteraard heeft elk systeem zijn voor en nadelen. Dit systeem heeft het voordeel dat er krachtig en snel tot besluiten kan worden gekomen.

Tegenvallend herstel economie
De bovenstaande beschouwing is algemeen politiek wel interessant. Nu gaat het om aan te geven wat er economische consequenties zijn. Van uit die benadering levert het macro-economisch een beter resultaat op als er besluitvorming plaats zal vinden op basis directe actie en niet via allerlei maatschappelijke omwegen die dan in een suboptimaal resultaat opleveren. Op kort termijn kan er dan wel een maatschappelijk succesje worden behaald, maar dat vermeende succes heeft zijn economische prijs. Vandaar dat in Nederland het herstel van de economie, met de lage groeiverwachting ten opzichte van de VS ook tegenvalt. Langzamerhand realiseren wij dit en zullen daarom steeds meer opschuiven naar het Anglo-saxisch model van de economische efficiency en vervolgens ook van de maatschappij. O, ja, ja kritiek alom, dat die samenleving leidt tot een scheve inkomensverdeling en zou onvoldoende oog hebben voor maatschappelijke noden.

Controller en het maatschappelijk debat
Om het jaar nu te beginnen: dit is de vraag die aan zal dienen. Welke maatschappelijke ordening willen wij nu eigenlijk hebben. De komende verkiezingen zullen duidelijkheid verschaffen.  Ten slotte wat is hiervan de betekenis voor de controller. Voor zijn beroepsuitoefening niet zo veel. De vraagstukken over transparantie, efficiency ed. zijn hem of haar ruimschoots bekend. Het gaat er meer om dat de controller ook de lijn kan doortrekken naar het maatschappelijk debat en ook daar een rol in kan spelen.