Consumenten- soevereiniteit: lessen uit het DSB-debacle

3 reactie(s) | Tekstgrootte:

Ook zal het reeds lopende parlementaire onderzoek dit wel binnen haar domein trekken. De politiek zal zich verder gaan roeren. Uiteindelijk volgen er nieuwe regels en gaan er waarschijnlijk ook nog wel wat ‘koppen rollen’.

Consumentensoevereiniteit
Maar, een interessant punt dient zich aan: namelijk het primaat van de consumentensoevereiniteit. Het was toch al enige tijd bekend bij DNB dat de bank niet voldoende solvabel was. Scheringa onttrok via beheer gelden uit zijn bank. Daarom kwam de bank onder de door Basel II voorgeschreven solvabiliteitsnorm van 8 %. Vandaar dat hij stelde dat de bank door ‘boekhoudkundige trucks’ ten onder is gegaan. Dit staat nog los van de bevoegdheid en de verantwoordelijkheid van de AFM om erop toe te zien dat de zorgplicht door financiële instellingen wordt nageleefd.

Het blijkt dat DNB dus al enige tijd achter de schermen bezig was om de DSB-bank te redden. Wij weten echter nog niet hoe dit ‘voortraject’ is verlopen. De resultaten zullen in openbaarheid worden gebracht als uitkomst van diverse onderzoeken. Het gesprekken zullen zijn gegaan in de trant van: “Laatste waarschuwing, anders worden er sancties genomen. Zo kan het niet verder, we moeten ingrijpen”. Uiteindelijk is er niet veel zichtbaars gebeurd totdat de bank in acute liquiditeitsproblemen kwam. Zoals Lakerman al eerder stelde, heeft DNB tekort geschoten in het prudentieel toezicht om Scheringa veel eerder aan de kant te zetten. DNB had geen andere mogelijkheid dan op 12 oktober de rechtbank te verzoeken om de noodregeling van toepassing te verklaren. Het verdere verloop is bekend: de DSB bank is na een doodstrijd uiteindelijk failliet gegaan.

Ik wil er nu een punt uithalen wat mijns inziens belangrijk is en een geheel nieuwe periode inluidt. Het gaat om de consument en zijn vertrouwen in ‘de autoriteit’. DNB heeft begin oktober nog publiekelijk gesteld dat de bank voldoende liquide en solvabel was. Dit bericht kan worden opgevat als een zogenaamde ´Koninklijke leugen´. De politicoloog Leo Strauss betitelde dit type berichten als een leugen voor bestwil om het grotere belang te kunnen dienen. Deze geruststellende boodschap is nooit door de consument geaccepteerd. Op dat moment was de bank overigens al langere tijd insolvabel.

Vertrouwenscrisis
Er waren grofweg 350.000 klanten bij de bank die onder het deposito garantiestelsel vallen. De regeling, die inhoudt in dat de DNB per rekeninghouder €100.000 garandeert terug te betalen als een bank omvalt, kon de gemoedsrust onder de DSB klanten niet weerkeren. Zij hadden geen vertrouwen meer in de bank. Door de vertrouwensbreuk ontstond de bankrun die als gevolg had, dat ruim €620 miljoen bij de DSB werd weggehaald. Wel moet worden gemeld dat onder deze 350.000 klanten ook de spaarders vallen die meer dan het bedrag van de depositogarantie bij de bank hadden weggezet. Toch had het merendeel van de consumenten minder dan een ton op een spaarrekening ondergebracht.

Waarschijnlijk hebben de spaarders gehandeld met de Icesave-kwestie in het achterhoofd. Bij Icesave dachten de spaarders dat de toezichthouder wel op de banken zouden letten, maar kwamen bedrogen uit. Dat heeft ook aanzienlijk bijgedragen aan de vertrouwenscrisis. Het vuurtje smeult verder: Wat moeten wij nu denken van de steun aan de inval in Iran waar de commissie Davids zich op dit moment over buigt? Of hoe zit het met ons vertrouwen in de gemeentelijke autoriteit, zoals de geloofwaardigheid van de burgemeesters in Tilburg en Maastricht?

Waarom hebben de DSB klanten het nu gedaan? Het antwoord is vrij simpel. Zij hadden geen vertrouwen in de toezichthouder die aangaf dat er niets aan de hand was. Het directe gevolg van deze vertrouwensbreuk was dat de consument het heft in eigen hand nam en dat daardoor de bank in acute liquiditeitsproblemen kwam. Met het onderkennen van dit risico heeft de DNB geen rekening gehouden. En we hebben het al eerder gezien, namelijk bij Fortis bank waar in het weekend ineens de klanten van de van de bank wegliepen.

We hebben het nu over de consumentensoevereiniteit. De klant bepaalt uiteindelijk wat er gebeurt. Niet de staat of de toezichthouder is almachtig, maar uiteindelijk draait het dus om het vertrouwen en de beschikkingsmacht van de consument. In andere sectoren van de economie wordt de marktwerking, dus ook het accepteren van de ultieme consumentensoevereiniteit, verafschuwd. Maar toch blijkt dat er vanuit verschillende ideologische overtuigingen uit zo een situatie veel goeds kan voortkomen.

Maatschappelijke ommezwaai
De macht is terug bij de markt. We hebben dat gezien bij de kortdurende acties tegen Albert Heijn, Shell en wat langer in het verleden de beruchte ´outspan actie´. Er zijn vele actiecomités die regelmatig spontaan oproepen om tot een boycot over te gaan, doorgaans met weinig succes. Deze actie van de klant richting DSB-bank is daarom uniek te noemen. De overheid, lees DNB, kon nog bij hoog en laag beweren dat er niets aan de hand was, maar de consument maakte haar eigen afweging. Dit kan toch wel worden gezien als het summum van individualisme en een hartgrondige afkeer van de overheid en autoriteit. De gevolgen zijn nog niet ogenblikkelijk te overzien. Wel tekenen zich de diverse contouren af: anti-establishment, eigen richting, zwevende kiezers, verval van normen en waarden. Wij staan aan de vooravond van een maatschappelijke ommezwaai die er al enige tijd aan zat te komen.

Maar wat zijn nu de gevolgen voor de financiële functie? In het verleden heeft de controller zich nooit zo hoeven bekommeren om de consumentensoevereiniteit. Dat is nu dus afgelopen. Er moet worden erkend dat er aan de reeds bestaande en bekende risicoklassen een nieuwe aan kan worden toegevoegd, namelijk die van het risico van het verliezen van het vertrouwen van de consument.