Banken in Control

19 mei 2008 - Momenteel wordt er veel geschreven voor het toezicht op financiële instellingen. De lezers van Controllersmagazine zullen wel op de hoogte zijn van de aanbevelingen van het mondiale stelsel van regels van kapitaal, toezicht en marktwerking, namelijk het prudentiële Bazel II akkoord. Waar onvoldoende aandacht aan wordt besteed is de rol van de toezichthouder zelf. Nu met de credit crisis de zaak uit de hand is gelopen, vraagt men zich terecht ook in de EU af, of de ECSB, de centrale banken, dan wel onze eigen DNB geen beter toezicht had moeten houden.

Bij het toezicht is het momenteel zo dat het beginsel van ‘home country control’ als uitgangspunt geldt. Het is technisch een ingewikkelde materie. In het kort komt het er op neer dat de centrale bank op de bank waar de statutaire zetel is gevestigd het toezicht uitoefent op het doen en laten van die bank en in andere EU-landen. De onder toezicht staande bank kan in die landen werken zonder extra solvabiliteitsvereisten van de centrale banken elders.

Welk voorstel ligt er nu ten aanzien van het harmoniseren van het toezicht. Kortweg: helemaal geen Europese gedachte. We zijn toch bezig om één financiële markt te scheppen. Bij die Europese markt met één munteenheid hoort toch ook één Europese toezichthouder. Die gedachte is geheel niet zo vreemd, namelijk dat vloeit voort uit het Verdrag van Maastricht van 1991. Om nu tot één EU-toezicht te komen dat blijkt duidelijk nog een stap te ver.

Voor een belangrijk deel spelen daarbij ook nationale sentimenten een rol. Onze centrale bank op het Frederiksplein moet er van gruwen bij de gedachten dat hun taken zouden worden overgenomen door de Europese bank te Frankfort en dat zij slechts dan maar een bijkantoortje worden.

Natuurlijk kan niet worden verwacht dat centrale banken zelf met plannen komen om zich op te heffen. Per slot van rekening hebben we ook toch nog steeds geen Europese postzegel die wij in alle EU-landen kunnen gebruiken. Ze hebben daar een modus voor bedacht, namelijk zij maken zich sterk voor het ‘lead supervisor model’. In hoofdlijnen blijft bij de organisatie van het toezicht veel bij het oude. De centrale bank van het land waar de statutaire zetel van de bank is gevestigd heeft het initiatief ten aanzien van het toezicht in andere EU-landen.

Over de vraag wat nu de juiste wijze van organiseren van het bankentoezicht zou zijn is niet snel een eenduidig antwoord te geven. Het is eerder een kwestie van smaak en over smaak valt niet te twisten. Wordt het toezicht nu gecentraliseerd onder de ECSB, dan wel gedecentraliseerd in een keten van regionale banken, enigszins vergelijkbaar met het Amerikaanse FED-systeem.

Een moeilijke afweging, aan de ene kant heeft ons mooie toezichtsysteem zich wel bezorgd over het lot van de ABN Amro bank, maar feitelijk niets uitgericht, aan de andere kant heeft de Italiaanse centrale bank juist wel getracht de overname van Antonveneta door ABN Amro te voorkomen.
Er moeten antwoorden worden gegeven op een aantal lastige strategische en principiële problemen: zoals wat gaan we doen met de onderlinge verschillen in kwaliteit van het toezicht. Duidelijk is het dat die verschillen tussen het toezicht van de centrale banken in het oosten en het westen van EU er zijn.

Waar gaat het mij eigenlijk om? Dat ik er zo weinig over deze belangrijke kwestie in de kranten lees: ook zijn er tot nu toe geen Kamervragen gesteld. De organisatie van het toezicht raakt ons allen en gaat dan ook ons allen aan. Is dit deze invulling het gevolg van onze anti-Europese sentimenten na het referendum? De organisatie van het toezicht vraagt om een breed en fundamenteel debat. Daar zijn wij met zijn allen bij gebaat.