De zuiverende werking van Fair Value

Geachte Heer Boetje,
Allereerst mijn dank voor Uw reactie, die ook nu weer van goed niveau was.

Uw citaat: Als je uitgaat van fair value en dus van hypothesen, moet je ten eerste goed je huiswerk doen en ten tweede "betrouwbare" informatie ter beschikking hebben.

Reactie Weezenberg: dit is volkomen juist.

Nu terug naar de toepassing.

Niet netjes werken staat een beetje buiten onze discussie. Daar kan geen enkele regelgeving iets aan doen (behalve achteraf fore straf uitdelen).

Dus ik beperk me tot bonafide serieuze beslissingsvoorbereiding.

Dan zou ik als conclusie kunnen formuleren :
Degenen die Fair value in dwingende regels hebben vertaald waren dus van mening dat je die Fair value kon bepalen als je netjes werkte en betrouwbare informatie had.
En dat je wijzigingen in die informatie ook kon verkrijgen en verwerken in de eerstberekende fair value tot een actuele fair value.
Dat op redelijk korte termijn (te laat beslist, de boot gemist) en tegen redelijke kosten.

En dat alles ten behoeve van het jaarverslag geaccumuleerd tot op ondernemingsnivo.


De keuze tussen fair value of anderszins hebben de regelgevers dus blijkbaar gemaakt vanuit de heilige overtuiging dat bij beslissen onder risico of onder onzekerheid altijd betrouwbare informatie te verkrijgen was.
En dat op redelijk korte termijn en tegen redelijke kosten.

Dat vind ik toch tamelijk naief.

Ik blijf van mening dat teveel van de huidige regels door wereldvreemde kamergeleerden zijn geformuleerd en op grond van "het gezag van deze colleges" met veel gemor worden geaccepteerd door de gebruikers die de regels zinvol moeten toepassen.
Dat de daarbij ontstane informatie niet meer betrouwbaar is en dus onbruikbaar voor de informatiegebruikers wordt op de koop toe genomen.

Er is gelukkig toch een pluspuntje. de regelgevers hebben standaards bereikt.
Waarbij geldt: : de enige standaard is de onbruikbaarheid van de informatie

Met Swagerman zeg ik " Het zij zo "
Want de genoemde kamergeleerden staan niet open voor dialoog over hun geesteskinderen.

En met de rijdende rechter zeg ik "daar zullen we het mee moeten doen ".

Met Swagerman en Frank Visser voel ik mij in goed gezelschap als ik berust in het onvermijdelijke..

Met vriendelijke groet,

Jan Weezenberg

Het punt van het net van fair value blijft de gemoederen bezighouden. Banken zoals de ING en UBS, maar ook de komende ´bad bank´ in Duisland gaan allerlei vormen van regelgeving arbitrage toepassen om maar de gevolgen van het afboeken op grond van fair value te beperken. Tot recent was er een afgewogen ´due procedure´. Alle voorgestelde veranderingen in de IFRS-standaarden worden breed uit bediscussieerd in de diverse gremia voordat er tot wijzigingen wordt besloten. Einde van vorig jaar is daar een streep door gehaald. Door de druk van de banken is de politiek heel snel door de knieren gegaan om het mogelijk te maken te schipperen in de waardering van bepaalde posten tussen fair value en mark-to-market. Niks meer van die fair value gedachte. Het systeem had toch de intentie om op een transparante wijze de waarde van activa te presenteren. Nu worden potentiële verliezen en risico´s verstopt in de balans. Ook heeft minister Bos dat gedaan met de nieuwe steunoperatie aan de ING. De risico´s zijn gewoon blijven en niet boekhoudkundig verdampt. Ook in deze had fair value toch zuiverend kunnen werken.

Geachte heer Weezenberg,

Ik begrijp wat u bedoeld.

Maar mijn inziens gaat het hier om: hypothesen, aannames naar de toekomst toe. Hierop wordt een plan en vervolgens een investering gebaseerd. Met als doel een bepaald rendement(roi, roa,eva, etc) te behalen.
Het opstellen van zo'n plan dient gefundeerd te zijn en de ondernemer dient ervan overtuigd te zijn dat het haalbaar is. Ieder ondernemer zou zo moeten handelen, zeker als hij dit met geld van derden doet.
Wordt dit plan niet gerealiseerd, dan dient de ondernemer te vertrekken(ingeval van bestuurder) of het kost hem veel geld en problemen bij de bank(ingeval van MKB).

Nu ga ik ervan uit dat de (toenmalige) bankdirecteuren grondige financiele analyses hebben gedaan voordat zij investeerden in sub primes etc. Deze analyses zijn gestoeld op informatie van derden.
Als de verwachtingen niet uitkomen dan is er iemand verantwoordelijk:
- de bankdirecteur
- degene die ze van informatie heeft voorzien, waarop zij hun investering gebaseerd hebben.
Iemand is laks geweest of iemand heeft de moedwillig de verkeerde informatie verschaft(beiden zouden aansprakelijk gesteld moeten worden, maar dat is een andere discussie).

Als je uitgaat van fair value en dus van hypothesen, moet je ten eerste goed je huiswerk doen en ten tweede "betrouwbare" informatie ter beschikking hebben. Dan is en blijft het een simpele rekensom en voor de ondernemer(bestuurder) de taak om deze hypothesen te realiseren.
Fair Value is meer dan alleen een waarde, het is gebaseerd op het plan dat een ondernemer(bestuurder) dient uit te voeren. Dat is waarom aandeelhouders/ banken investeren in zijn bedrijf.

Citaat uit Boetje
Kijkend naar de activa zijde is het waarderen materiele vaste activa of immateriele vaste activa op basis van toekomstige kasstomen en gekoppeld aan een bepaald rendement toch niet zo heel moeilijk.

Jan Weezenberg: Deze uitspraak is duidelijk een hypothese.

Uit een studiegids voor het HBO haal ik het volgende citaat:

Een kort stappenplan voor het opstellen van hypothesen is als volgt:

1. Stel een hypothese op
Formuleer voorlopige antwoorden op je deelvragen van je probleemstelling. Nu heb je een denkrichting.

2. Verzamel de gegevens
Verzamel gegevens om de hypothese te toetsen. Denk hierbij aan gegevens uit literatuur, enquetes, interviews etc.

3. Vat de gegevens samen
Als je de verzamelde gegevens samenvat, krijg je inzicht in de gegevens. Maak een plaatje, bereken gemiddelden etc.

4. Toets de hypothese
Gebruik je gegevens om te bepalen of je hypothese klopt, door het uitvoeren van een regressie analyse of een kwalitatieve toets.

5. Pas je hypothese aan
Als blijkt dat je hypothese niet klopt, kun je ‘m bijstellen. Het is overigens niet erg om een hypothese te verwerpen, het is immers jouw onderzoek dat is gestart met jouw verwachtingen.

Vervolg reactie Jan Weezenberg: gezien mijn eerste reactie over de betrouwbaarheid van verwachtingen (overigens gestaafd door Alexander Vissers in De Accountant, zie hieronder
De zwakke plek in de investeringtheorie voor praktisch gebruik is, dat de belangrijkste input parameter voor een voorspelling, lees waarde, de verwachting is. Of omgekeerd, de stochastische verwachtingswaarde is de te voorspellen grootheid bij het bepalen van de voorspelling!! )
kan worden gesteld dat toekomstige kasstromen van een project of van een onderneming niet van een betrouwbaar voorspeld getal zijn te voorzien.
Logisch, want een onderneming maakt deel uit van een open systeem met directe invloeden van de markten en iets minder direct van de omgevingsfactoren, die ook ondeling nog invloed op elkaar uitoefenen.

Ofwel: stap 5 van het stappenplan is actueel, de hypothese moet helaas worden verworpen.

Desondanks zal fair value wel blijven (zie mijn reactie naar Prof. Swagerman)
Maar dat heeft meer te maken met het spreekwoord ten halve gekeerd is beter dan uiteindelijk verdwaald.

Met vriendelijke groet,
Jan Weezenberg

Op zich wordt er heel ingewikkeld gedaan over de fair value. Maar is het niet zo, dat er ook een nuance moet worden aangebracht tussen de soort posten in de jaarrekening.

Kijkend naar de activa zijde is het waarderen materiele vaste activa of immateriele vaste activa op basis van toekomstige kasstomen en gekoppeld aan een bepaald rendement toch niet zo heel moeilijk. Het bestuur van een bedrijf wordt toch geacht verantwoorde investeringsbeslissingen te doen, waarbij deze informatie voorhanden is. Het waren mooie tijden dat een CEO (WorldCom) vijf minuten de tijd nam voor een investeringsbeslissing van luttele miljarden, maar ik hoop toch dat dit niet meer voorkomt.

Kijkend naar de financiele instrumenten waar de banken mee in hun maag zitten. Ook deze zijn toch via een simpele dicounted cashflow te waarderen. Of hebben onze bankdirecteuren bij de aanschaf van de sub primes, Alt A hypotheken en whatevers zo zitten slapen, dat we ze voor de rechter moeten slepen voor nalatigheid. Of kunnen er op basis van de oorsponkelijke (verantwoorde )investeringsbeslissingen ook valsspelers worden aangewezen, op wie de schade te verhalen valt.

Kun je niet juist op basis van fair value een betere decharge geven dan op basis van de historische kostprijs of elementen hiervan. Op basis van de toekomstige kasstroom is het bestuur van een onderneming toch veel beter te beoordelen dan op basis van in het verleden betaalde prijzen.

En stel dat op een of andere manier de marktprijs van een activum in elkaar kukkelt, maar je als ondernemer er toch van overtuigt bent dit rendement te kunnen behalen. Dan hoef je dit activum toch niet af te boeken. Op deze manier laat je juist zien of je je kunt onderscheiden van de rest.
Vanzelfsprekend zou er in het jaarrapport wel terug te vinden moeten zijn, wat de verschillende soorten waarderingen zijn: historisch, marktwaarde en indirectie opbrengstwaarde.

Fair value heeft dan ook zeker een nuttige en zuiverende werking in de markt.

Geachte Prof. Swagerman,
Uiteraard dank voor de aandacht die U aan mijn commentaar besteedde.
Ik ben het met U eens, dat de Fair Value aanpak voorlopig wel niet in staat zal zijn het gezonde verstand de ruimte te geven die daarbij past.
Persoonlijk heb ik een beetje moeite met de erkenning "het zij zo " en daarna nog proberen er zoveel mogelijk van te maken.
Vraag is dan natuurlijk of er niet een schijnzekerheid ontstaat.

Want het is voor mij niet bij voorbaat zeker dat een fataal bedrijfsrisico slechts zal leiden tot het volledig verloren gaan van de balanswaarde van de activa (Fair Value of kostprijsvariant).
Waarschijnlijk is de schade veel groter als gevolg van bijvoorbeeld vertrekpremies.
Ook het feit dat bijvoorbeeld crediteuren grote bedragen kwijtraken en verhaalsacties starten is niet geheel denkbeeldig.

Al met al denk ik dat ik de nadruk heb gelegd op een rationele redenering, terwijl Uw benadering veel pragmatischer is door te stellen we moeten er maar mee leren leven"".
Dat lijkt me voorshands ook de enige optie.
Ik zal me daar bij neerleggen en er zelfs niet echt van wakker liggen.

Ik vond de gedachte wisseling plezierig.
Met vriendelijke groet,
Jan Weezenberg



P.S.
De regelgevers blijven actief. Zo las ik in De Accountant dat binnenkort een ronde tafel conferentie wordt georganiseerd over een discussienota waarin wordt voorgesteld de winst-en verliesrekening af te schaffen en te volstaan met slechts een enkele post "Resultaat ".
Wordt dit dan het einde van de Balanced Score Card ?

Geachte Collega,

Dank voor de reactie. De strekking van de reactie is voor een belangrijk deel juist. Ik heb onder het kopje ´Het zij zo´ ook enige kritische opmerkingen gemaakt over Fair Value. De kwestie is dat momenteel deze wijze van verslaglegging nog wel de heersende leer zal blijven, afgezien van technisch aanpassingen. Het gaat mij er nu om, dat ondanks de kritiek op de toepassing van Fair Value, de door mij genoemde ´zuiverende werking´ is dat de risico´s op de balans transparanter worden dan in het verleden. Er worden nu wederom allerlei pogingen uitgehaald om die risico´s te versluieren. Zie hiervoor de regelgeving arbitrage van de nieuwe staatssteun van Minister Bos aan de ING en het opzetten van een ´bad bank´ in Duitsland. Dit zou in wezen niet mogen gebeuren.

Geachte Prof. Swagerman, beste Dirk

De discussie over Fair Value spitst zich toe op twee aspecten. Als eerste gaat de waardering van activa op basis van verwachte rendementen. De gedachte is dat marktwaarde is gebaseerd op informatie afkomstig uit een efficiënte en perfect functionerende markt. Die waarde is dan gebaseerd op de contante waarde van de toekomstige cashflow.

Reactie: Ten tijde van de onlangs verrreden schaatsmaraton op natuurijs deelden de weermannen mee niet te kunnen voorspellen of er een elfstedentocht zou komen. De planninghorizon was te lang.

De relatie tussen activa en cashflow is zeker niet een op een. Een organisatie is een geheel van mensen en middelen en de winstpotentie hoeft niet bij de middelen te liggen.

Over disconteringsfactor (cost of capital etc.) is iin het verleden eindeloos gediscussieerd.
Zaken die met name aandacht besteedden aan aspecten van liquiditeit bij investeringsprojecten, zoals terugverdientijd werden op grond van theoretische argumenten genadeloos verworpen.

Vragen:
*Hoe kun je met droge ogen beweren dat je de contante waarde van cash flows kunt vaststellen ?
Laat staan dat je er bedrijfsvergelijking mee kunt uitvoeren.
*Met de combinatie fair value en off balance financiering is de ontwikkeling van de liquiditeitspositie in de tijd niet te volgen.
Toch is lquiditeit de belangrijkste financiele doelstelling. Als de liquiditeit (en in aansluiting daarop de financiele weerstand) een probleem wordt stort het fair value kaartenhuis in elkaar.


Gezien deze vragen: wordt het langzamerhand geen tijd om een balans te zien als een staatje van transitoria in ruime zin. En dan maar gewoon op basis van geldstromen in het verleden.
En dan ook alles op de balans zodat volledige informatie wordt verstrekt.


Plus wat aandacht voor voorzichtigheidsprincipe en realisatieprincipe.


Aanvullende informatie kan uiteraard in toelichtingen naar behoefte worden verstrekt.



Vriendelijke groet,
Jan Weezenberg
Pensionado Open Universiteit Nederland