Het toezicht heeft jammerlijk gefaald!

3 reactie(s) | Tekstgrootte:

Nul percent
Hoe komt het nu dat het vertrouwen zo weg is en dat de nationale overheden als ´lender of the last resort´ moeten optreden? De belangrijkste rentetarieven zijn nu door de centrale banken verlaagd. Toch stijgt de Euribor, de rente die banken in de EU elkaar in rekening brengen voor onderlinge leningen. Het gevolg is dat de koersen weer sterk onderuit gaan. De kans bestaat dat de rentetarieven door de centrale banken wederom moeten worden verlaagd. Stap voor stap gaat dan de rente richting nul percent.

Deflatiespook
De interventies hebben nog onvoldoende effect op het functioneren van de markt. De particulier overweegt zijn geld bij de banken weg te halen. Banken kunnen dan ook geen krediet meer verstrekken: zie Japan als voorbeeld. Het deflatiespook, wat erger is dan inflatie en wat we kennen uit de dertiger jaren na de Grote Beurscrisis van 1929, hangt boven ons hoofd. Uiteindelijk zal de markt wel weer tot rust komen: er is dan een nieuwe evenwichtssituatie bereikt. We weten alleen niet wanneer, op welk niveau en tegen welke kosten.

Basel II
Hoe heeft het zo ver kunnen komen? Het risicomanagement zou daar een antwoord op moeten geven, maar dat is absoluut niet adequaat geweest in deze neergaande markt . Momenteel leven de financiële instellingen onder het sinds januari definitieve Basel II regime: banken moeten op basis van de systematiek van pijler 1 het minimum kapitaalbeslag berekenen. Zij hebben echter zelf ook de mogelijkheid om risicomanagementmodellen (´interne rating benadering´) te ontwikkelen, die het benodigde kapitaal aangeven. Deze bancaire risicomodellen hebben wel de goedkeuring van de centrale bank nodig.

Basel III
Het is duidelijk dat het systeem niet goed gefunctioneerd heeft. In de modellen wordt te weinig rekening gehouden met de parameteronzekerheid en de ´off-balance´ -activiteiten, om de werkelijkheid te prognosticeren. In dit verband gaat het mede om het juist inprijzen van risico´s, die blijkens te laag zijn ingeschat. Ook blijkt Bazel II dus onvoldoende uitgerust te zijn om het liquiditeitsrisico goed te adresseren. Een nieuw op te zetten systeem als Bazel III zal hiervan de consequentie moeten zijn.

Mark-to-market
Er komt nog wel wat op ons af: de kwartaalcijfers. Ondermeer de gevolgen van de ´fair value´ -verslagleggingsregels. Op grond van de ´mark-to-market´ -benadering zijn banken en bedrijven verplicht om te waarderen tegen marktwaarde. De verliezen en afschrijvingen, die nu astronomisch zijn, moeten direct ten laste van het resultaat worden gebracht. Gezien de crisis gaan nu begrijpelijkerwijs stemmen op om deze regels momenteel wat te verzachten naar het ´hold to maturity´ -principe. Zo kunnen we misschien uit de fuik komen om onmiddellijk het verlies te nemen en is er misschien de mogelijkheid om dit te kunnen uitsmeren over de gemiddelde looptijd.

Eén Europese toezichthouder
Een ander probleem is dat het toezicht niet goed heeft gefunctioneerd om het systeemrisico tegen te gaan. Hier worden wij nu hard mee geconfronteerd. Bij uitstek is dit een sectoroverstijgend onderdeel van het werkterrein van de centrale bank. Wij kunnen ons in Nederland niet helemaal verschuilen achter de roep om gezamenlijke Europese of wereldactie. Per definitie vraagt de oplossing om een internationale coördinatie. Echter, het blijkt nu dat landen toch aan hun eigen hachje denken (´eigen banken eerst´). Wat blijft er nu nog over van de Europese en Monetaire Unie? De kapitaalmarkt is per definitie internationaal en vraagt dus om één Europese toezichthouder onder het ECB regime.

Financiële stabiliteit
Waarom is stabiliteitstoezicht van de centrale bank op de financiële sector ook alweer noodzakelijk? Dit is om het vertrouwen in de sector te waarborgen door een stabiel - solide en integer - financieel netwerk. Als wij de huidige economische verschijnselen toch onvoldoende kunnen duiden, dan geldt dit ook voor de - politiek onafhankelijke - toezichthouder. Die heeft dan te veel risico genomen door niet voldoende krachtig in te grijpen in de praktijken van de financiële instellingen.

Off-balance
Voor alle duidelijkheid: het gaat met name om het ´alternatieve banksysteem´ met de ´off-balance´ -activiteiten,dat nu door het gebrek aan transparantie het reguliere financiële systeem besmet. Ook de kredietbeoordelaars hebben boter op hun hoofd, maar die vervullen geen maatschappelijke functie, zoals de toezichthouders.

Oordeel
Het harde feit is, hoe dan ook, dat het vertrouwen ernstig is geschaad. Hiermee wordt een heikel punt aangeroerd. De kern is het falen van de kwaliteit en doelmatigheid van het toezicht. Alle huidige noodacties zijn slechts een compensatie voor het falen uit het verleden. Momenteel is het nog niet het moment om daar een uitgebreide discussie over te starten. Wanneer de storm op zeker moment is gaan liggen en de rommel is opgeruimd, zal er ook door het parlement een oordeel moeten worden geveld over de opzet, werking en functioneren van het toezicht.

Dirk Swagerman/Groningen, october 2008