In vergelijking met de rampspoed waar onze voorvaderen mee werden geconfronteerd, valt het gelukkig nog alleszins mee. Toch zal de huidige crisis zeker nog wel een jaar of vijf duren. Ook de problemen met Griekenland zijn geheel niet voorbij, alhoewel er allerlei juichende verhalen de ronde doen nu de haircut op de obligatieleningen is geslaagd. Ondertussen is er op de obligaties wel sprake van een ordelijke wanbetaling (eufemisme voor een soort surseance van betaling). De ISDA (International Swaps and Derivatives Association) heeft dit dan ook als een credit event erkend, met gevolg dat credit default swaps kunnen worden ingeroepen.
Maatregelen
Politici deden moedige pogingen uit de rotzooi te komen, die zij voor een deel zelf over ons hebben afgeroepen. Het gaat erom of de politici het gedrag van financiële markten dan ook daadwerkelijk zouden kunnen sturen. Immers, alle informatie is in de markt verwerkt (Markowitz) en de markt is niets anders als de verdisconteerde toekomstige cash flow. Het is twijfelachtig of die sturing dan ook wel zal lukken.
Een van de blijvende mogelijkheden om uit de huidige misère te komen is het creëren van (sustainable) economische groei. Die groei komt voor een belangrijk deel tot stand door innovatie. We hebben momenteel gedefinieerde en veelbelovende economische sectoren, waar het ministerie van Economie, Landbouw en Innovatie (!!) met subsidiepotten belangrijke technologische ontwikkelingen tracht te stimuleren. Een goed initiatief, technologie geeft de mogelijkheid voor economische groei op lange termijn. Weliswaar dachten we enige decennia geleden nog vanuit het fenomeen van de Kleine Aarde dat groei geheel niet noodzakelijk was, en ook nu zijn er pleidooien of een nulgroei niet wenselijk zou zijn: geen uitputting van de natuurlijke hulpbronnen, geen verdere vervuiling, enzovoort. Maar groei draagt ook bij aan het uitbannen van de honger in de wereld, het zorgstelsel betaalbaar houden en het voorzien van een betaalbare oude dag. Het vraagt dus om een evenwichtige belangenafweging.
Helaas begrijpen we de achtergrond en de parameters van economische groei nog onvoldoende. We proberen door het creëren van allerlei stimuleringsmaatregelen de vonk te doen overslaan. Dat zal dan tot groei leiden. Maar hoe dat proces wel of niet werkt, is in wezen een nog steeds een black box. Als we dat ook zouden weten, dan hadden we de sleutel tot de maakbare samenleving in handen.
Star en conservatief
Het blijkt dat onze Nederlandse economie achterblijft bij de andere noordelijke Europese economieën. Met andere woorden: de groei is te laag, of zelfs negatief door de krimp. Een van de redenen is de verstarring van onze arbeidsmarkt. Het is steeds moeilijker om een vast contract te krijgen, in plaats van een flexcontract te verkrijgen. Werkgevers zijn zeer terughoudend. Want als het economisch tij verslechtert, dan is het kostbaar om van overtollig personeel af te komen.
Ook is onze WW-duur de langste in Europa. Dit leidt op haar beurt weer tot een verhoging van het betalingsbalanstekort. Met die lange duur wordt de stimulans om snel passende arbeid te vinden vertraagd. Daarnaast ondersteunt het huidige systeem de kansen van jongeren op de arbeidsmarkt niet, ten opzichte van de zittende oudere werknemer. Denk maar aan de vastgelopen sociale structuren in Griekenland en Spanje en de daaropvolgende enorme jeugdwerkloosheid. Er wordt niet gepleit voor groei die arbeid uit zal drijven, maar groei die werkgelegenheid creëert. Vanuit economisch perspectief gaat het om de uitwisseling tussen de factoren arbeid en kapitaal.
De gekozen structuur van de huidige arbeidsmarkt is zodanig dat er allerlei barrières zijn geschapen die het streven naar een optimale werking tegengaan. Wanneer de huidige uitgangspunten worden losgelaten of herijkt, leidt dat tot veranderende verhoudingen van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt, die hierdoor verder kan worden versoepeld. Maar het probleem is dat de politiek, zowel uiterst links als rechts, conservatief is en niet aan de inefficiënte werking van de arbeidsmarkt wil knagen. Omdat het kiezersbelang dan wordt geschaad.
Groei moeten we doen
Natuurlijk heeft een verandering van stelsel gevolgen voor de individuen die met verandering van de arbeidsmarkt worden geconfronteerd. Die pijn valt niet uit te vlakken. Als wij denken aan een maatschappij waar ook onze kinderen een goede plaats moeten krijgen, dan zullen de huidige omstandigheden daar wel naar toe moeten worden omgebogen. Een flexibele arbeidsmarkt leidt tot ander ondernemingsgedrag hetgeen verdere investeringen aan zal moedigen. Investeringen zorgen voor nieuwe impulsen van economische groei. Groei resulteert in toename van het nationaal inkomen. Als dat nationaal inkomen toeneemt, dan hoeft Nederland minder te bezuinigen en dan kan ook Griekenland in 2020 haar schulden gaan afbetalen. Dus het credo: groei moeten we doen!
DMS/maart 2012