Wat wordt een 'controller' eigenlijk geacht te zijn? Laten we het bij onze
eigen taal houden: hij is zowel een beheerser als een beheerder. Een soort
in-de-gaten-houder. Kijken wat er gebeurt, op operationeel niveau gepaste
maatregelen nemen en over alles rapporteren aan hen die met die informatie
iets moeten doen als onderdeel van het besturingssysteem. Meer niet.
Informatie
En daar gaat het vaak
fout. Want hoe kan iemand, die niet verantwoordelijk is voor het bedrijfsbeleid
en de daarbij van belang zijnde strategische onderwerpen maar daarvoor 'slechts'
voedende informatie hoeft aan te dragen, bevroeden welke informatie wel en welke
niet van betekenis is? Veel mensen met de term 'controller' op hun visitekaartje
hebben veel verstand van boekhouden, maar hebben geen flauw idee welke
belangenafwegingen 'de baas' moet maken om de organisatie de beoogde doelen te
laten bereiken.
Beheerser of beheerder?
De controller is een beheerser of een beheerder of
allebei. De eerste betiteling klinkt veel actiever dan de tweede, creatieve
bevoegdheden gevend aan de controller in plaats van het doen van constateringen
zoals 'klant sinds 1973' of 'wacht altijd tot eerste aanmaning'. Een beheerser
vernieuwt als dat nodig is. Introduceert nieuwe regels, gericht op die
onderwerpen waarop de organisatie wordt 'afgerekend', op die punten waarop kan
worden gescoord. Hij snapt hoe bedrijfsprocessen werken, signaleert waar het
niet lekker loopt. Zorgt voor het verkrijgen en analyseren van de daarvoor
benodigde informatie. Spit en graaft als een volleerd datamijnbouwkundige in
datawarehouses, jongleert met draaitabellen in spreadsheets, introduceert
software voor 'business intelligence' en leert de bedrijfsleiding hoe daarmee om
te gaan. Niet voor niets verklaart de dikke Van
Dale
de term 'controller' als 'bedrijfskundig
onderzoeker en adviseur'. Let wel: bedrijfskundig, niet alleen financieel, niet
alleen economisch.
Boekhouden
Control is echter niet
alleen beheersing, maar ook beheer. In de meeste organisaties gaat het daarbij
alleen om het beheer van financiële informatie, en dan komt de betiteling
controller dicht in de buurt van de tweede betekenis die Van Dale aan die term
geeft: 'schakeltoestel waarmee een reeks vooraf bepaalde schakelingen op
eenvoudige wijze verricht kan worden'. Journaalposten op de juiste wijze in het
rekeningschema opnemen, dat soort dingen dus. Boekhouden.
CIO
Even die boekhoudfunctie parkerend: hádden we niet al een
informatiebeheerser, in de persoon van de Chief Information Officer? Ja, vroeger
was dat een nieuwe benaming voor het hoofd automatisering, maar sinds ICT zo
complex is geworden, dat je de boel maar beter kunt uitbesteden naar een
outsourcing-dienstverlener die wél over de benodigde kennis beschikt en
bovendien al je systeemanalisten en programmeurs heeft overgenomen, beheerst de
CIO nog maar één ding: informatie. Productinformatie, technische documentatie,
personeelsinformatie, concurrentie-analyses, klantinformatie,
wagenparkinformatie, onderhoudsgegevens, marktinformatie, branchegegevens,
informatiebeveiliging, ga maar door. En de CIO beschikt over (vaak dicht bij
belangrijke bedrijfsprocessen geplaatste) informatiemanagers, een soort
businessconsultants met IT-kennis.
Is een CIO nu een halve controller, of is een controller een halve CIO? Of is
de overlap nog groter? Wellicht wordt het tijd, een nieuwe naam voor het vak te
bedenken
Bert
Minke is lid van de redactieraad van
ControllersMagazine.
Deze tekst is eerder gepubliceerd in ControllersMagazine nr. 10,
2006.